بديع الزمان فروزانفر

33

شرح مثنوى شريف ( فارسى )

درين بيت نيز به سريان عشق در تمامى موجودات اشاره مىكند و خواجه ايوب و ديگر شارحان مثنوى آن را به معراج حضرت رسول اكرم ( ص ) و عروج عيسى و ادريس به آسمانها تفسير كرده‌اند و مصراع دوم به نظر اينان اشاره به « طور سينا » است كه شرح آن در بيت بعد گفته مىشود . عشق جان طور آمد عاشقا * طور مست و خر موسى صاعقا طور : كه آن را « طور سينا » هم مىگويند كوهى است واقع در شبه جزيره‌اى كه ميان خليج سوئز و عقبه قرار دارد و بقول ياقوت حموى نزديك به شهر ايله است ( ايلات در ساحل خليج عقبه است و اكنون در تصرف اسرائيل است ) و ارتفاع آن 7035 پا است و در كتاب مقدس بنام « حوريب » نيز ياد شده است . ( معجم البلدان ، در ذيل : طور ، قاموس كتاب مقدس ، طبع بيروت ، در ذيل : سينا ) . معنى بيت روشن و اشاره است به آيه‌ى شريفه : وَ لَمَّا جاءَ مُوسى لِمِيقاتِنا وَ كَلَّمَهُ رَبُّهُ قالَ رَبِّ أَرِنِي أَنْظُرْ إِلَيْكَ قالَ لَنْ تَرانِي وَ لكِنِ انْظُرْ إِلَى الْجَبَلِ فَإِنِ اسْتَقَرَّ مَكانَهُ فَسَوْفَ تَرانِي فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ جَعَلَهُ دَكًّا وَ خَرَّ مُوسى صَعِقاً ( الاعراف ، آيه‌ى 143 ) و چون موسى بوعده گاه آمد و پروردگار با وى سخن گفت موسى گفت خويش را به من نماى تا در تو مىنگرم پرودگار گفت هرگز مرا نتوانى ديد و ليكن بدين كوه نگر پس اگر آن بر جاى خود بماند آن گاه باشد كه مرا ببينى و چون پروردگار جلوه بر كوه گماشت آن را از هم فرو ريخت و موسى از هيبت آن حالت بىهوش در افتاد . و نزديك بدان بيت ذيل است : سخت تر از كوه چيست چونك به تو بنگريست * زنده شد از عشق زيست شهره شد اندر زمان ديوان ، ب 21713